Ders planı · Lise: Yapay zeka ve sahte içerik

Plana genel bakış

• Süre: 40 dakika
• Seviye: Lise 9–12. sınıf
• Teknoloji: Yansıtıcı (isteğe bağlı); içerikler kâğıtta da olabilir.
• Materyal: 3 kurgusal içerik, “doğrulama kontrol listesi” kartı.

Kazanımlar

1. Yapay zeka ile metin, görsel ve ses üretilebildiğini örneklerle açıklar.
2. Kaynak – tarih – ikinci kaynak – görsel ipucu adımlarıyla bir içeriği doğrular.
3. Aile için ortak doğrulama yöntemi (ör. gizli kelime) önerir.

Ders öncesi hazırlık (15 dk)

• Üç içerik hazırlayın: gerçek bir haber (kaynaklı), uydurma bir haber (tamamen kurgusal), kaynağı belirsiz bir paylaşım.
• Kontrol listesi kartı: “Kim yayınladı? Ne zaman? Başka kim yazdı? Görselde/sesde tutarsızlık var mı?”
• Deepfake ve sahte ses sayfasını okuyun.

Ders akışı

1. Tartışma (8 dk).
   “Bir video gerçek mi diye nasıl anlarsınız?” Cevapları tahtada iki başlığa ayırın: “İşe yarar”, “Yetersiz” (örn. “Çok paylaşılmış” yetersizdir).
2. Doğrulama atölyesi (15 dk).
   Gruplar üç içeriği kontrol listesiyle inceler, her içeriğe “Gerçek / Sahte / Emin değiliz” der ve gerekçesini yazar.
   Öğretmen notu: “Emin değiliz” cevabını cesaretlendirin; bu da doğru bir sonuçtur.
3. Sonuç paylaşımı (10 dk).
   Hangi ipucu işe yaradı? Nerede yanıldık? Yanlış cevapları bir hata olarak değil, “bu içerik ikna ediciydi” olarak ele alın.
4. Kişisel savunma planı (5 dk).
   “Ailemle ortak doğrulama kelimesi” fikrini anlatın: Acil para ya da yardım isteyen ses/mesaj gelirse önceden belirlenmiş kelimeyi sorun.
5. Kapanış (2 dk).
   “Kanalı değiştir, kaynağı kontrol et.”

Tartışma soruları

• Sahte bir içeriği paylaşan kişi her zaman kötü niyetli midir?
• Bir içeriği doğrulayamıyorsak paylaşmalı mıyız?
• Gerçek bir videoya “yapay zeka” diyerek inkâr edilmesi nasıl bir risk?

Farklılaştırma

• Destek gerekenler: İçerik başına sadece iki ipucuna bakmalarını isteyin.
• İleri düzey: Kendi sahte içerik örneklerini (kurgusal, kimseyi hedef almayan) hazırlayıp başka gruptan doğrulamasını isteyin.

Değerlendirme

• Kontrol listesini kullanma ve gerekçe yazma.
• Çıkış sorusu: “Şüpheli bir ses kaydı aldığında ilk adımın ne?” (Kanalı değiştir, tanıdık yoldan doğrula.)

Olası durumlar ve ne yapmalı

• Siyasi ya da hassas bir örnek gündeme gelirse: Tartışmayı içeriğin doğrulanmasına odaklayın; siyasi görüş tartışmasına girmeyin.
• Öğrenci gerçek bir kişi üzerinden sahte içerik önerirse: Kurgusal örneğe yönlendirin; gerçek kişinin sahte içeriğini üretmeyin.

Not

Gerçek kişilerin sahte içeriklerini sınıfta kullanmayın; kendi hazırladığınız kurgusal örnekleri tercih edin.

Uzatma etkinliği

Öğrenciler bir hafta boyunca gördükleri üç şüpheli paylaşımı kontrol listesiyle inceler ve sonucu sınıfla paylaşır.